| Kapi smrti |
| Nedjelja, 03 Siječanj 2010 | |
|
Uskoro u prodaji knjiga profesora Dejana Kreculja pod nazivom: Mala škola pčelarstva / I dio
KAPI SMRTI  U poslednjem prošlogodišnjem dvobroju entomološkog biltena Kalifornijskog Univerziteta, Eric Mussen izneo je pregled zanimljivih razmatranja o jednom od fizioloških procesa u biljkama i njegovom mogućem uticaju na pčele, kao mehanizmu koji kao krajnji ishod može da ima ima njihovo masovno stradanje. Reč je o procesu kojim biljke mogu da kapljično izlučuju vodu, (gutacija, od latinskog priloga „guttatim“, šire poznat u farmaciji kao aplikacija „kap po kap“), uzimajući je iz korena, gde je ima u dovoljnoj količini radi dostavljanja delovima kojima je neophodna za rast i biohemijske procese, ali se delom izlučuje i u formi kapljica. To nije čista voda već u sebi sadrži različita organska i neorganska jedinjenja koji čine biljne sokove, pre svega šećer, mineralna hraniva i kalijum, pa se nakon sušenja može primetiti bela skrama na lisnoj površini. Uobičajeno je da se proces odvija tokom noći, ali neretko i danju. Noću, do transpiracije obično ne dolazi, jer su kod većine biljaka tada stome zatvorene. Kada postoji visok sadržaj vlage u zemljištu, voda će ući u koren biljke, zato što je vodni potencijal korena niži nego u rastvoru zemljišta, akumuliraće se u njoj i tako umanjiti pritisak korena. Tada se kapljice pojavljuju na ivicama i vrhovima lišća. To je retka pojava i ne pridaje joj se značaj, mahom pogrešno tvrdeći da je reč o rosi. No, da je uistinu rosa, javila bi se na čitavoj površini lista, a ne samo na pomenutim delovima. Ove kapljice mogu se lako prikupiti i analizirati, proveriti na prisustvo pesticida: herbicida, fungicida i/ili insekticida. Od nedavno prisutnom sindromu CCD-a prilazilo se sa raznih strana u pokušajima da se utvrdi mogući uzrok pa je otuda logično sagledan i ovaj proces. Tako je Girolami sa timom od osam istraživača u Italiji (Prof. Vincenzo Girolami, University of Padova) određivao vrednost neonikotinoida pronađenu u mladim biljkama kukuruza koje su vršile gutacionu sekreciju iz semena tretiranog thiamethoxam-om, clotianidin-om i imidacloprid-om, poredeći je sa kontrolnom grupom biljaka iz netretiranog semana. Biljke su uzgajane na otvorenom polju i u zaštićenom prostoru, u stakleniku. Upotrebljeni su preparati Antarc (imidacloprid), Cruiser (thiamethoxam), Elado i Poncho (clotianidin), Mesurol (methiocarb). Prema tvrdjenju nemačkog „Istraživačkog centra za gajene biljke“, 29 od 30 stradalih pčelinjih zajednica koje su ispitane bile su u kontaktu sa agensom clothianidin. Kapljice su sakupljane tokom tri sedmice, uzorci su hemijski analizirani, dok je ostatak korišćen za ishranu pčela. Pčele su u kavezima bile hranjene 15 procentnim šećernom sirupu spravljenim sa tečnošću koja je sadržala poznate količine insekticida radi utvrđivanja uticaja na njih. Intoksikacija je bila posmatrana na tri uzastopna nivoa. Najmanji uticaj mogao se utvrditi kroz grčevito savijanje ka unutrašnjosti stomačnog dela, abdomena, poput pokušaja da se ubode žaoka. Drugi nivo bila je paraliza mišića toraksa kojim je onemogućeno letenje. Na kraju, sledio je letalni ishod - pčele su ugibale. Hemikalije su se ponašale različito: imidacloprid, u usolovima otvorenog polja ili zaštićenog prostora, u visokim koncentracijama, pratili su clotianidin pa thiamethoxam. Zanimljivo je da su se toksični efekti konzumiranja gutacione tečnosti razvijali upravo u suprotnom poretku - thiamethoxam je paralisao pčele brže, a imidacloprid sporije. Ipak, sve rezidue bile su smrtonosne. Pošto su odabrane parcele na kojima nikada ranije nisu bili gajeni usevi kukuruza uz primenu pesticida, kroz biljku, pa i u kapljicama, tečnost je mogla i pre cvetanja da stigne u cvet. To daje prilku vodaricama da prikupljaju ovu tečnost, mada u istraživanju nije rađena analiza koncentracija šećera u njoj. Prve kapi koje su se pojavile na biljci sadržavale su insekticide u koncentraciji od 10 do 100 ppm (delova na milion), što je približno oko hiljadu puta viši nivo od nađenih količina u polenu i nektaru. Srednja smrtonosna doza za imidacloprid je oko 150 ppb (delova na milijardu), a pčela koja proguta takvu gutacionu tečnost preživljava još od dva do pet minuta. Više detalja o ovoj studiji „Translokacija neonikotinoida od zaštićenog semena do gutacionih kapi mladih biljaka: neispitani put za intoksikaciju pčela“, Časopis za ekonomsku entomologiju (Journal of Economic Entomology) 102(5): 1808-1815, 2009. a zaista potresni snimak eksperimenta na liknu http://firenze.repubblica.it/multimedia/home/4468701?ref=rephpsp4 U posebnoj studiji semena uljane repice tretiranog miksom hlorpirifos/cipermetrin u Češkoj utvrđeno je da izlučena gutaciona tečnost nije sadržavala dovoljno hemikalija da bi se znatnije naškodilo pčelama pa i da bi ih uništilo, niti ih je bilo dovoljno da bi bile instrumentalno detektovane putem rezidulane analize. No, ipak, gutaciona tečnost stavljena u šećerni sirup značajno je smanjila njegovo konzumiranje. Dejan Kreculj |
Autor: 