Autor: Dejan Kreculj
http://medija.pcelinjak.com
Ova email adresa je zaštićena od spam robota, nije vidljiva ako ste isključili Javascript

STRES

Jedna od sve češće korišćenih reči pogodna da se opiše stanje u kome se nalazi većina ljudi današnjice je stres. Izvorno, engleska reč stress znači pritisak, naprezanje, napor, napregnutost. S obzirom na rasprostranjenost stresa, sasvim je razumljivo da se mnogi naučnici bave njime. Hans Seli, jedan od najpoznatijih istraživača stresa, definiše ga kao zahtev za novim prilagodjavanjem koji sredina postavlja organizmu. Stoga stres možemo shvatiti kao skup bioloških i psihičkih poremećaja izazvan nekom agresijom na organizam, njegovom reakcijom, pripremom za odbranu i vrlo verovatnim početkom serije bolesti.

Sve do sada rečeno može se jednako primeniti kako na pčele tako i na ljude, ali nesme se smetnuti s uma odnos intenziteta poremećaja, najčešće nametnutog od strane čoveka, i veličine pčelinjeg tananog organizma. Računajući sa ovim faktorom u životu pčela, postaje potpuno razumljivo zbog čega se savremeno pčelarstvo sve više bavi problemima veterine, poredeći ga sa uzgojem ovih plemenitih insekata pre svega stotinu godina unazad. Pripitomljavajući ih, kao i druge životinje, čovek im je nametnuo stres kao način življenja i one mu se odupiru koliko je to u njihovoj skromnoj moći, sve više posustajući i oboljevaljući.

Polazeći od Selijeve definicije stresa veoma lako uočavamo da su agresivni poremećaji iz spoljašnje sredine najvećim delom nametnuti pčelama od strane uzgajivača. Većina pčelara smatra da je košnica koju su ljudi izgradili i odredili pčeli za stanište istovrmeno i najbolje mesto gde će one moći da žive. Razni tipovi košnica prilagodjeni su za ugodan i brz rad pčelara i pružanje što optimalnijih uslova za život pčelinje zajednice. Odakle onda stres, kada se sve čini da pčelicama bude ugodno?

Veštački izgradjeno stanište, košnica, samo je nalik na prirodno. Mikroklima koja se može stvoriti u tako malenom prostoru daleko je od optimalne. Unutrašnjost košnice najčešće je hermetički izolovana od okoline vodonepropusnim slojevima boje kojom je ona zaštićena. Mnogo je muke da se ovakav prostor klimatizuje po meri pčele, posebno ako je nametnuta neodgovarajuća ventilacija. Srozavanje i deformisanje saća u vrelim danima, plesni u košnici i razvoj krečnog legla usled vlage koja nemože da se ukloni, satne osnove na kojima mora da se izgrade satovi po meri uzgajivača, načinjene u velikoj meri od parafina, redovno bogate reziduama preparata i još mnogo drugih svim pčelarima znanim okolnosti, sve to čini da dodje do tehnopatija pčelinjih zajednica.

Pojam tehnopatije u intenzivnoj poljoprivrednoj proizvodnji javlja se prvi put pre nešto više od trideset godina (Schoebesch, 1971.) podrazumevajući bolesti i telesne povrede u industrijskim uslovima držanja životinja. U oblasti pčelarske tehnologije, tehnopatije bi se mogle definisati kao telesne povrede pčela ili bolesti koje se javljaju kao posledice konstrukcijskih grešaka ili funkcionalnih poremećaja na bilo kom tehničkom sistemu korišćenom u procesu uzgoja i eksploatacije pčela.

Košnica i njena konstrukacija je samo jedan od elemenata. Svi znamo kako impresivno izgledaju ogromne prikolice kamiona koje vuku tegljači s kraja na kraj američkog kontinenta, a takvih «gradjevina» ima i kod nas, ili veliki autobusi nastanjeni sa stotinama društava. Ima li toga u prirodi, tolika masa pčela na tako malom prostoru? Svakako da je ovakvo pčelaru komfornije za selidbu, a pčelicama? Ali, ostavimo to po strani i zadržimo se samo na osnovnoj postavci na kojoj počiva moderno pčelarstvo, seobi društava, što reče profesor Živanović, med na osovini rodi. Sam transport, ma koliko kratko rastojanje bilo, izvor je ogormnog stresa za pčelinju zajednicu. Ovaj mirni insekt mora da izdrži strahovite vibracije, pomeranja i udarce na kaktkada vrlo dugim putvovanjima. Prvi seleći pčelari bili su stari Egipćani, pre mnogo vekova, ali su njihovi pčelinjaci bili načinjeni na čamcima koji su lagano klizili uz i niz moćni Nil prateći pčelinju pašu. Pčele su seljene za pašom i nije bilo stresa koji se javlja kada se posle transporta pčela nadje u potpuno nepoznatoj sredini i na izvorima hrane koja je potpuno nova. Ima li stresa kada se čovek probudi u nepoznatom krevetu, u nepoznatom gradu i serviraju mu nepoznatu hranu – noćna mora, zar ne? A pčelice sve to trpe.

Kada je već reč o hrani, Dr Clive M. Mc Key, vrhunski stručnjak za pitanje ishrane rekao je “Svi mi bolje bismo se osećali, da šećer nije otkriven kao ljudska hrana.” Ni pčelicama on ne prija. Pomenimo takodje i stersove koje izaziva svaka strana materija koja se unese u pčelinji dom sa svrhom tretiranja. Invazija grinje varoe bila je razlog da se spas potraži u ogromnoj paleti hemijskih sredstava kojih samo registrovanih ima više stotina. Intenzivno neprijatni miris fluvalinata, ispunjavanje košnce isparenjima kiselina, suknuti zagušujući dim spaljenog amitraza, sve su to neprijatnosti sa kojima je pčela morala redovno da računa više puta tokom godine. Ako se još tome doda i poneko tretiranje useva pesticidima ili bauk Gauča koji kruži svetskom poljoprivredom, stres se nadovezuje na stres.

Nesreća je tim veća ako je i uzgajivač ljubopitljiv i često otvara košnice, obilno se koristeći dimilicom. Još davno veliki pčelar Ivo Antonioli je s pravom rakao "Što više otvaranja, to manje vrcanja". Nije spomenuo stres, ali «ko razume, shvatiće».

Setite se, da li vam je kada ispao okvir sa pčelama iz ruke i pao na zemlju ili vam se prevrnula košnica. Bio je to za vas stres, zar ne, a tek za pčelice.

Dejan Kreculj