Web Pcelinjak - TOŠOV pčelarski ram

U savremenoj pčelarskoj proizvodnji koristi se tzv. pokretno saće, odnosno pčelarski ramovi u kojima pčele izgrađuju saće. Kao što postoji veliki broj tipova košnica tako postoji i veliki broj tipova ramova. Takođe, po konstrukciji ramovi se izrađuju na više načina.

Za sve tipove ramova zajedničko je da imaju gornju letvicu (satonošu) debljine oko 20mm, donju letvicu (sat lajsnu) debljine oko 10mm i dve bočne letvice (bočnice). Prilikom ređanja ramova u nastavcima jedni iznad drugih između dva vertikalna susedna rama javlja se razmak bez saća koji iznosi oko 40mm (debljine satonoše, sat lajsne i praznog konstruktivnog prostora između njih). Taj prostor se zove SMRTNI PROSTOR. On u toku aktivne sezone leti ometa kretanje pčela i matice, a zimi predstavlja nepremostivu prepreku za kretanje pčelinjeg klubeta na gore prema zalihama meda. To može dovesti do stradanja pčelinjeg društva.

Problem se rešava na više načina: dubokim ramovima, tanjim letvicama, letvicama sa trouglastim ili okruglim presekom, zasecanjem satonoše, apitehničkim merama itd. Međutim, nijedno rešenje ne zadovoljava u potpunosti.

TOŠOV pčelarski ram koji eliminiše vertikalni razmak između dva vertikalna rama u susednim nastavcima košnice predstavlja rešenje koje zadovoljava sve uslove savremenog pčelarenja.

Suština TOŠOVOG pčelarskog rama je da pčelama omogućava da izgrade saće od donje ivice rama (sat lajsne) do gornje ivice rama (satonoše). To omogućava da prelaz sa donjeg na gornji ram (i obrnuto) bude jednak vertikalnom razmaku između ramova, koji konstruktivno iznosi 10mm, odnosno odgovara širini pčelinjeg prolaza koji je oko dva puta kraći od dužine pčele.

TOŠOV pčelarski ram se sastoji od standardnih bočnih stranica, i inoviranih donje i gornje letvice prikazanih na slici 1 i 2. Ovakva konstrukcija omogućava da se voštana osnova saća postavi tako da pčele mogu da izgrade saće od dna sat lajsne do vrha satonoše, sa bar jedne bočne strane rama na bar jednoj polovini satonoše. Time se vertikalni razmak eliminiše, odnosno ostaje samo uski prostor koji predstavlja prolaz za pčele, kao na slici 3. Ram je simetričan prema vertikalnoj ravni, tako da se rotiranjem rama po vertikalnoj osi za 180 stepeni ramovi imaju isti međusobni odnos. Pčelama je omogućeno da sa bar jedne bočne strane vertikalnog prostora između dva rama (pčelinja ulica), mogu da se kreću po saću po visini cele košnice.

U prektičnoj primeni predložene konstrukcije rama mogu se primetiti četiri interesantna slučaja:

1. Prilikom izgradnje saća na umetnutim satnim osnovama, pčele će izgraditi jedinstveno saće, tj. spojiće u jednu celinu saće gornjeg i donjeg rama. Razdvajanjem dva nastavka sa tako spojenim saćem, doći će do cepanja na dva dela. Vraćanjem nastavaka u prvobitni položaj, pčele neće spojiti saće, već će očistiti razmak (prolaz) između dva vertikalna saća po celoj dužini, sl. 7.

2. Na sl. 8 uočava se način izgradnje saća na satonošama tošovog rama. To se događa zbog kašnjenja sa proširenjem košnice. Zaperci su izgrađeni pravilno na satonošama ramova, što kod klasične satonoše nije uvek slučaj. Treba napomenuti da su zaperci izgrađivani od DOLE ka GORE, dok kod klasičnih nastavaka, u slučaju neažurnosti pčelara, najčešće izgrdnja saća počine od plafona košnice, odnosno na mrežnoj dasci, pa prema satonošama.

3. Plodište sastavljeno od dva LR polunastavka sa tošovim ramovima podeljeno je na dva dela, tj. polunastavci su razdvojeni. Na te polunastavke dodat je po još jedan polunastavak kako bi plodište bilo prošireno do standardne veličine. Između ta dva para polunastavaka umetnuta je dvomatična (Snelgronj-a) daska. U donjem plodištu gde nije bila matica, pčele su odnegovale prinudne matičnjake, sl. 9. Položaj matičnjaka na satonoši rama u donjem polunastavku je neuobičajen. Taj položaj bi odgovarao sredini standardnog rama. Ovo navodi na pretpostavku da pčele ne primećuju da je saće donjeg i gornjeg rama fizički razdvojeno, već se ponašaju kao da je jedinstveno. Ovo bi mogao biti dokaz da nova konstrukcija rama stvarno eliminiše "smrtni" prostor između dva vertikalno susedna rama.

4. Pčele su izgradile saće i voštane zaperke u levoj polovini LR nastavka, dok su desno neizgrađeni ramovi. Način izgradnje saća je kao u prirodnom staništu, tj. usko i visoko saće.

Slike u prilogu pokazuju da konstruktivni elementi rama imaju veliki uticaj na ponašanje pčela u košnici sa pokretnim saćem. Razlike između klasičnih ramova i tošovog rama su očigledne. Ogledaju se u načinu izgradnje saća, položaju matičnjaka na saću i načinu proširivanja pčelinjeg legla.

Prednosti ovog rama su:

· Eliminiše smrtni prostor, tj. svodi ga na 10mm koliko iznosi pčelinji prolaz;

· Omogućava izgradnju plićih (nižih) nastavaka i ramova (poluramova);

· Omogućava proizvoljnu visinu plodišta kao umnožak visine polunastaka;

· Olakšava i smanjuje kretanje pčela i matice, jer ne postoji veliki vertikalni razmak između saća dva rama;

· Olakšava i smanjuje kretanje matice do nezaležanog rama;

· Bolja je ventilacija u košnici jer su satonoše i sat lajsne uske i ima manje zaperaka;

· Veličina plodišta se formira zavisno od potrebe;

· Pčele bolje zimuju u dva ili više plitkih polunastavaka jer je klube međusobno vezano preko razmaka između vertikalnih poluramova;

· Klube se bolje veže za saće sa medom;

· Podela pčelinjeg legala koje se sastoji od više plićih nastavaka, radi veštačkog rojenja je laka i jednostavna, tako što se oduzme polunastavak;

· Brza zamena starog saća, jednostavnim i brzim oduzimanjem jednog polunastavka sa starim i dodavanjem drugog polunastavka sa mladim saćem ili satnim osnovama;

· Jednostavna deblokada legla, slično kao u prethodnoj tački;

· Lakše odvajanje sortnog meda;

· Manje fizičko naprezanje jer su nastavci lakši;

· Postupnije proširivanje košnice;

· Bolja je preglednost unutrašnjosti košnice;

· Lakše se ožičava ram.

· Pravilnije izgrađeno saće

· Manje termičke deformacije saća

· Ušteda materijala za izradu rama

Klasični ramovi mogu se na jednostavan način zameniti sa TOŠOVIM ramovima, uz prilagođavanje debljine ramena ramova ili dubine falca na nastavku.

(NJIPO objava može se videti na http://njnjnj.njipo.int/pctdb/en/ ; u kućicu Inventor name upisati: Todorovski Srdjan i kliknuti na Search)

Srđan Todorovski

Slika 1: Nacrt TOŠOVOG pčelarskog rama sa postavljenom voštanom osnovom.

Slika 2: Izgled sklopljenog TOŠOVOG pčelarskog rama u jednoj od mogućih izvedbi, gde je presek satonoše i sat lajsne 20mm sa 8mm. Pozicija 1 predstavlja suštinu novog tipa rama, gde su gornja i donja letvica izrađene tako da su im polovine smaknute.

Slika 3: Izgled TOŠOVIH pčelarskih ramova sa postavljenim voštanim osnovama u položaju jedan iznad drugog, kako bi inače stajali u košnici. Na poziciji 1 uočava se vertikalni razmak između ramova. Na poziciji 2 prikazan je način postavljanja voštane osnove na ram pritiskanjem gornje i donje ivice satne osnove na letvice.

Slika 4: Izgled TOŠOVOG pčelarskog rama sa izgrađenim saćem i delimično napunjenim medom. Pozicija 1 predstavlja saće koje je izgrađeno do vrha gornje i do dna donje letvice.

Slika 5: Pogled na satonoše polunastavka košnice popunjenog TOŠOVIM ramovima sa izgrađenim saćem zaposednutim pčelama.

Slika 6: Pogled na sat lajsne polunastavka košnice popunjenog TOŠOVIM ramovima sa izgrađenim saćem zaposednutim pčelama, u gornjem delu fotografije. U donjem delu fotografije je nastavak sa klasičnim ramovima kakav se najčešće koriste.

Slika 7: Detaljniji pogled na satonoše TOŠOVIH ramova. Uočava se način izgradnje saća i obrada prolaza između vertikalno susednih ramova.

Slika 8: Voštani zaperci su izgrađeni pravilno na satonošama tošovog rama.

Slika 9: Neuobičajen položaj prinudnih matičnjaka navodi na pretpostavku da pčele ne primećuju da je saće fizički razdvojeno. Položaj matičnjaka na satonoši rama odgovara sredini plodišta sastavljenog od dva LR polunastavka sa Tošovim ramovima.

Slika 10: Pčele su izgradile saće i voštane zaperke u levoj polovini LR nastavka, dok su desno neizgrađeni ramovi. Način izgradnje saća je kao u prirodnom staništu, tj. usko i visoko saće.