PČELE ON-LINE OPRAŠIVAČI
Gotovo svakog proleća na ovim prostorima, posle nikada potpuno sigurnog prezimljavanja pčelinjih društava, u vreme najvećeg bujanja i prvih priliva svežeg polena i nektara, umesto burnog razvoja zajednica dešavaju se katastrofalni gubici usled trovanja pesticidima.
Na malim posedima, gde se tretiranja vrše bez nadzora stručnjaka, na neodgovarajući način, u pogrešno vreme, a često i sasvim bespotrebno, masovno stradaju pčele. Iole obavešteni voćar zna da je u prolećnim danima boravak pčela na posedu, u voćnjaku, prvenstveno dobit za voćara jer se procenjuje da u voćnoj paši pčele kao oprašivači doprinose profitu voćara sa dve trećine, a pčelara sa svega jednom trećinom. Zato i ne čudi što se u svim zapadnim udžbenicima pčelarstva neizostavno nalazi i poglavlje o oprašivanju. Kod nas se ono, nažalost, pominje u poglavlju o bolestima, neprijateljima i - trovanju pčela.
Novembra 2001. godine u kanadskom časopisu Hivelights (Vol 14 (4):15-21) objavljen je članak “Vrednost pčela u oprašivanju u Kanadi” u kome su prikazan izveštaj agroekonomskih stručnjaka o procentu ekonomske vrednosti medonosnih pčela kao oprašivača useva i data procena odnosa koštanja i dobiti usluga oprašivanja.
Oni zaključuju da je u 1998. godini vrednost medonosnih pčela kao oprašivača kanadskih useva povećana na 782 miliona, više za 444 miliona u odnosu na 1990. godinu, ističući da “od vitalne važnosti za poljoprivredu nije samo proizvodnja meda, nisu samo pčelinji proizvodi, već je to takodje oprašivanje, na šta je analiza posebno ukazala.“ Približna vrednost kandske poljoprivrede je 1998. godine bila, prema procenama, oko 782 milliona dolara, u čemu je vrednost proizvedenog meda i voska od 93,5 miliona dolara bila ukupno na osmom mestu, ali je vrednost kojom su medonosne pčele doprinele oprašivanjem bila 21% kod 26 gajenih useva.
Analiza koštanja prema dobiti, prema podacima iz Kvebeka, pokazala je da svaki dolar investiran u servise za oprašivanje proizvodi veoma atraktivan povraćaj kroz proizvodnju jabuka, a posebno kod jagodičastog voća gde su fatalni mrazevi tokom cvetanja. Iznajmljivanje pčelinjih društava je veoma važan korak jer osigurava moguće više prinose i kvaliteta proizvoda.
U Kvebeku, Ontariju i Alberti u toj godini za potrebe oprašivanja useva iznajmljeno je približno 93 hiljade pčelinjih društava, najviše na plantažama jabuka. Izračunato je da je odnos koštanja i dobiti takav da je svaki dolar uložen u oprašivanje, kroz proizvode relaizovan u vrednosti od čak, za naše pojmove neverovatnih, 185 dolara. Na jagodama je ovaj odnos bio, zbog mrazovitog proleća, približno pet dolara, dok je u 1990. godini iznosio 41 dolar. Na jabukama u Kvebeku odnos koštanja i dobiti u 1990. godini bio je 192 kanadska dolara.
Nešto južnije, u Sjedninjenim državanma, profit od oprašivanja se procenjuje na više od 20 milijardi američkih dolara, a prema podacima Departmana poljoprivrede 80% oprašivanja vriši se korišćenjem medonosnih pčela. Kako kažu, one su „izvandredna prilika pošto su kao oprašivači upravljive, pokretne, prilagodljive i ne jedu biljke u procesu oprašivanja.“ U tu svrhu u ovoj državi iznajmljuje se približno 2,5 miliona društava pčele svake godine. Profesionalnih pčelara, onih koji gaje više od 300 društava, u SAD je više od 1500. Inače, ovogodišnja cena u Kaliforniji se kreće od 100 do 150 američkih dolara po košnici. Zbog velike tražnje odličan plasman imaju i takozvane „kutije pčela“ koje sadrže samo izletnice bez matica. Prošlogodišnja cena iznajmljivanja košnica je iznosima prosečno 125 američkih dolara po društvu, ali je veliki broj društava propao usled varoe.
Zanimljivo je koliko se ovoj meri posvećuje pažnja u nekim saveznim državama. Krajem aprila 2006. godine u Virdžiniji je pokrenuta svojevrsna berza medonosnih pčela–oprašivača putam interneta. Ovo pre svega stoga jer su tokom zadnjih nekoliko godina srednjeatlantski pčelari imali značajnih gubitaka pčela tokom zimovanja, pa je smanjen broj košnica sposobnih za ovaj posao.
Bez odgovarajuće službe za oprašivanje, u Virdžiniji bi se značajno smanjili prinosi jabuka, kajsija, krušaka, raznih tikava i drugo. Zato su virdžinjiski Departman za poljoprivredu i Servis potrošača osmislili način kojim bi pomogli uzgajivače voća i porvća koji imaju sezonske potreba za pčelinjim društavima u oprašivanju.
"Virginia Pollinator" je na Web-u zasnovan izvor, dizajniran da spoji pčelare koji imaju društva sposobna za oprašivanje za iznajmljivanje sa uzgajivačima kojima su ona potrebna za oprašivanje njihovog rastinja. "Pollinator" Web-stranici može se pristupiti na http://www.vdacs.virginia.gov/plant&pest/pollinator.html.
Korišćenje je krajnje jednostavno. Pčelari koji imaju društva za iznajmljivanje mogu da se registruju on-line, unesu osnovne informacije uključujući lokaciju, broj slobodnih košnica, cenu i detalje isporuke. VDACS će tada proslediti informacije saglasno regionu na on-line listu pčelara. Farmeri kojima su potrebne pčele za oprašivanje takodje se registruju on-line unoseći detalje kao što su površine plantaža, broj potrebnih košnica, rokovi i ostali detalji. Ovi podaci se unose u listu regiona pod nazivom „Tražene pčele“.
Kako izgleda ova web-berza može se videti i na slici, a očekujemo da ćemo uskoro sličnu berzu uskoro videti i kod nas. Pomenuti podaci jasno ukazuju zašto.
Dejan Kreculj